Gedrag of signaal?

Je kind komt thuis, gooit de tas in de hoek en loopt zonder veel te zeggen naar boven. Als je vraagt hoe het was, krijg je "goed" terug en als je nog iets vraagt, merk je eigenlijk meteen dat er weinig behoefte is aan een gesprek. Misschien wordt er kortaf gereageerd, gaat de deur dicht en zie je je kind het eerste uur alleen nog maar met een telefoon in de hand.

Op zo'n moment is het heel makkelijk om vooral te reageren op wat je ziet. Die toon. Die deur. Die telefoon. Het feit dat er alweer geen normaal antwoord komt.

Maar gedrag vertelt lang niet altijd het hele verhaal.

Een kind dat kortaf reageert kan boos zijn, maar ook moe. Misschien is er op school iets gebeurd, speelt er iets in een groepsapp of was de hele dag gewoon te veel. En soms is er helemaal niets bijzonders aan de hand en heeft je kind simpelweg geen zin om op dat moment te praten.

Dat maakt opvoeden soms best ingewikkeld, want jij ziet het gedrag, maar wat erachter zit krijg je er niet automatisch bij verteld.

Wij vullen best snel in wat we zien

Dat doen we trouwens allemaal. Als iemand niet reageert op een bericht, bedenken we zelf waarom. Als iemand anders kijkt dan normaal, denken we al snel dat er iets is. Bij onze kinderen gebeurt precies hetzelfde.

Je ziet je kind uren op zijn kamer en denkt dat het zich afsluit. Je ziet slechte cijfers en denkt dat de motivatie weg is. Je ziet die telefoon steeds in de hand en denkt dat het probleem daar zit.

Soms klopt dat ook. Alleen weet je dat pas als je iets meer weet over wat er speelt.

Juist bij jongeren kan dat verschil tussen wat je ziet en wat er werkelijk gebeurt behoorlijk groot zijn. Een kind kan aan tafel stil zijn en vijf minuten later in een groepsapp volop meepraten. Het kan zeggen dat school "saai" is, terwijl er misschien iets heel anders achter zit. En een kind dat nergens zin in lijkt te hebben, kan 's avonds uren bezig zijn met muziek, gamen, tekenen, video's maken of iets anders waar het wel energie van krijgt.

Daarom vind ik de vraag "Wat zegt dit gedrag mij eigenlijk?" vaak interessanter dan meteen bepalen wat er aan dat gedrag moet veranderen.

Online zie je vaak maar een stukje

De online wereld maakt dat soms nog lastiger.

Vroeger speelde een groot deel van wat er tussen jongeren gebeurde op plekken waar volwassenen het misschien niet zagen, maar die werelden waren wel duidelijker van elkaar gescheiden. School was school, thuis was thuis en als je met vrienden buiten was, speelde het zich daar af.

Nu kan iets wat 's ochtends op school begint de hele dag doorgaan. Een opmerking in de klas wordt een gesprek in de groepsapp. Een foto wordt doorgestuurd. Iemand reageert niet op een Snap. Je kind ziet dat vrienden ergens samen zijn zonder dat het zelf is gevraagd. Of er gebeurt juist iets heel leuks waar jij niets van meekrijgt.

Vervolgens komt je kind beneden en jij ziet alleen het laatste stukje van die hele dag.

Misschien een kort antwoord. Misschien irritatie. Misschien die telefoon die geen seconde wordt losgelaten.

Als je alleen op dat moment reageert, reageer je dus soms op het einde van een verhaal waarvan je het begin helemaal niet kent.

Je hoeft ook niet overal iets achter te zoeken

Daar zit natuurlijk ook een andere kant aan. Niet ieder kort antwoord is een signaal. Niet iedere dichte deur betekent dat er iets ernstigs speelt en niet ieder kind dat een avond weinig zegt, heeft meteen een probleem.

Soms is "niks" ook gewoon even niks.

Als je achter ieder gedrag direct een verklaring probeert te vinden, kan interesse voor een kind net zo goed als controle gaan voelen. Zeker als iedere stilte gevolgd wordt door: "Wat is er?", "Weet je het zeker?", "Is er iets gebeurd?" en nog drie versies van dezelfde vraag.

Ruimte geven betekent niet dat je niet betrokken bent. Het betekent soms juist dat je laat merken dat je beschikbaar bent zonder te eisen dat het gesprek op jouw moment plaatsvindt.

Je kunt bijvoorbeeld benoemen wat je ziet zonder meteen in te vullen waarom.

"Je bent wat stiller dan normaal. Als er iets is, weet je me te vinden."

En dan ook echt even laten.

Misschien komt er niets. Misschien komt het verhaal drie uur later. Of de volgende dag in de auto, tijdens het eten of terwijl je samen iets anders aan het doen bent.

Gesprekken met jongeren ontstaan lang niet altijd op het moment waarop wij besluiten dat het tijd is voor een goed gesprek.

Kijk eens naar wat er verandert

Als je wilt begrijpen of gedrag gewoon bij een moment hoort of dat er misschien meer speelt, helpt het om niet alleen naar dat ene moment te kijken. Je kent je kind en weet meestal behoorlijk goed wat normaal is.

Een keer chagrijnig thuiskomen zegt niet zoveel. Maar als je merkt dat iets langere tijd anders is dan je gewend bent, wordt het interessanter om wat beter te kijken.

Misschien trekt je kind zich vaker terug, heeft het ineens geen zin meer in iets waar het normaal enthousiast van wordt of verandert er iets in het contact met vrienden. Misschien merk je dat school steeds meer weerstand oproept of dat de telefoon juist ineens heel belangrijk wordt of voortdurend spanning lijkt te geven.

Ook dan hoef je niet meteen te weten wat er aan de hand is. Het betekent vooral dat er reden kan zijn om nieuwsgierig te blijven.

En soms zit de opening juist niet in de grote vraag "Wat is er met jou?", maar in iets veel kleiners.

"Ik merk dat je de laatste tijd niet meer zoveel over voetbal vertelt. Heb je er nog wel plezier in?"

Of:

"Ik zie dat die groepsapp je de laatste tijd best bezighoudt. Is het daar nog gezellig?"

Je begint dan bij iets wat je werkelijk hebt gezien, in plaats van bij een conclusie die je zelf al hebt getrokken.

Eerst begrijpen wat je ziet

Misschien is dat uiteindelijk het belangrijkste wat ik ouders wil meegeven als het over gedrag gaat. Je hoeft gedrag niet te negeren en je hoeft ook niet overal begrip voor te hebben, maar je kunt jezelf wel even tijd geven voordat je besluit wat het betekent.

Een dichte deur kan betekenen dat je kind rust nodig heeft. Een telefoon kan afleiding zijn, maar ook contact. Geen motivatie voor school betekent niet automatisch dat een kind nergens voor gemotiveerd is. En een kort antwoord hoeft geen gebrek aan respect te zijn, al mag je natuurlijk nog steeds iets vinden van de manier waarop er tegen je wordt gepraat.

Wat je aan de buitenkant ziet is echt. Alleen is het soms nog maar een deel van het verhaal.

Door iets langer te kijken, minder snel in te vullen en op een rustig moment een vraag te stellen, krijg je vaak meer informatie dan wanneer je meteen probeert het gedrag op te lossen.

En misschien ontdek je dan dat je eerste gedachte precies klopte.

Maar soms zie je ineens iets heel anders.

Hoe goed ken jij de online wereld van je kind?

Een deel van wat jongeren meemaken speelt zich tegenwoordig online af en dat is voor ouders niet altijd zichtbaar. Weet jij welke apps je kind het meest gebruikt, met wie het daar contact heeft en wat daar belangrijk voor hem of haar is?

Met de gratis Ouder Scan sta je daar in vijf korte vragen bij stil en krijg je direct je uitkomst met een kleine stap die je zelf kunt proberen.

5 vragen. 2 minuten. Direct je uitkomst.

In Offline Ouders, Online Kinderen lees je verder over hoe anders de wereld is waarin kinderen nu opgroeien en wat dat kan betekenen voor de manier waarop wij naar hun gedrag kijken.

Nu verkrijgbaar als e-book voor €11.